Ποιοί, πως και πόσο κρατάνε ζωντανή την Τουρκία

Ποιοί, πως και πόσο κρατάνε ζωντανή την Τουρκία

Η τουρκική οικονομία βρίσκεται πλέον και επισήμως σε κρίση, αυτή είναι η ετυμηγορία των αγορών, όπως προκύπτει από το selloff διαρκείας στην τουρκική λίρα, την εκτόξευση των αποδόσεων στα ομόλογα και την υποχώρηση του χρηματιστηρίου, τα σενάρια για επιβολή capital controls και προσφυγή στο ΔΝΤ έχουν επιστρέψει και ο Ταγίπ Ερντογάν αναζητά διέξοδο, ενώ προσπαθεί παράλληλα να κερδίσει και χρόνο.

Απομονωμένος από τις ΗΠΑ, με την ΕΕ να τον κρατά σε απόσταση και τη Ρωσία να επωφελείται από την αδυναμία του, ο Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα της υποχώρησης ή της τακτικής ήττας σε διάστημα ενός έτους, περίοδο που εκτιμά η Fitch ότι οι τουρκικές τράπεζες μπορούν να αντέξουν χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση, εφόσον δεν επιδεινωθούν οι συνθήκες. Το σενάριο αυτό όμως έχει ήδη καταρρεύσει μετά την επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ.

Με τα επιτόκια του 10ετούς ομολόγου της Τουρκίας να βρίσκονται στο 20%, οι αγορές καθιστούν σαφές στον Ταγίπ Ερντογάν ότι χωρίς μέτρα σταθεροποίησης της οικονομίας δεν θα έχει πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση. Την ίδια στιγμή το ιδιωτικό εξωτερικό χρέος υπερβαίνει τα 230 δισ. και διογκώνεται ώρα με την ώρα, καθώς η λίρα κατακρημνίζεται, ενώ οι τουρκικές τράπεζες και ενεργειακές εταιρίες βρίσκονται στο όριο της κατάρρευσης.

Διαφήμιση

Η Fitch όταν υποβάθμισε την Τουρκία διευκρίνισε ότι αν και η πρόσβαση στις αγορές έχει περιοριστεί, οι μεγάλες τράπεζες διαθέτουν επαρκή ρευστότητα για να εξυπηρετήσουν το δανεισμό τους για ένα έτος. Παράλληλα, ο οίκος αξιολόγησης προειδοποίησε όμως, ότι το κόστος χρηματοδότης έχει ενισχυθεί αισθητά και η ζήτηση για συγκεκριμένα προϊόντα έχει εξαϋλωθεί.

Ο Ταγίπ Ερντογάν μέχρι προσφάτως φαινόταν ότι είχε επιλέξει την τακτική του “Μαραθωνίου”, επενδύοντας στην αύξηση των εξαγωγών και μείωση των εισαγωγών που θα προκαλούσε η υποτίμηση της λίρας, ωστόσο με τις αγορές να έχουν αποκλείσει το σενάριο του δανεισμού του Δημοσίου, ο χρόνος του Ταγίπ Ερντογάν και της τουρκικής οικονομίας βρίσκεται στα χέρια των διεθνών πιστωτών που έχουν δανείσει στις τουρκικές τράπεζες.

Με αυτό το χαρτί και απειλώντας σιωπηρά με κούρεμα χρέους και χρεοκοπίες, ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί να πετύχει αναδιάρθρωση του εξωτερικού χρέους, επιμηκύνοντας τις λήξεθς, ώστε να εξασφαλίσει περισσότερο χρόνο για να ξεκινήσει η αντιστροφή της κατάστασης.

Η αύξηση των εξαγωγών, όμως, προϋποθέτει κρατικές συμφωνίες, πολιτική και οικονομική σταθερότητα από τους ξένους, συνθήκες που δεν φαίνεται να πληρούνται με χώρες που είναι παραδοσιακοί εμπορικοί εταίροι της Τουρκίας. Ακόμα και η Ρωσία με την οποία βρίσκεται πολύ κοντά ο Ταγίπ Ερντογάν ακολουθεί προσεκτική και μετρημένη πολιτική εισαγωγών και στηρίζει ενεργητικά μέσω της αύξησης των τουριστικών ροών.

Η Ρωσία, το Κατάρ και η Βενεζουέλα, όμως, δεν αρκούν για να στηρίξουν την ασθμαίνουσα τουρκική οικονομία, χωρίς ρευστότητα και με τις εταιρίες ενέργειας να αντιμετωπίζουν προβλήματα στην προμήθεια πετρελαίου και λιγνίτη από το εξωτερικό. Με τα επιτόκια στο 20% και τις αμερικανικές κυρώσεις οι εγγυητικές επιστολές της Τουρκίας-ακόμα και του Δημοσίου- αποτελούν πλέον καμένο χαρτί, το οποίο συντηρείται αλλά δεν αναπαράγεται. Όπερ σημαίνει ότι, ενώ οι εκδοθείσες τουρκικές εγγυητικές δεν καταγγέλλονται, οι αγορές και οι εμπορικοί εταίροι της χώρας δεν δέχονται νέες, αλλά απαιτούν μετρητά και μάλιστα δολάρια.

Η αλλαγή των εμπορικών όρων, όπως συνέβη και στην Ελλάδα το 2015, εντείνει την εκροή συναλλάγματος, απογυμνώνοντας τη χώρα από πόρους, ενώ παράλληλα επιταχύνει την εσωτερική κατάρρευση.

Αυτή τη στιγμή η Άγκυρα είναι απόλυτα εξαρτημένη από τη Μόσχα και την επιρροή της προς την Τεχεράνη, απ όπου προμηθεύεται πετρέλαιο, παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, ενώ ποντάρει στην συμπάθεια της ΕΕ, η οποία όμως δεν θα έρθει χωρίς κόστος.

Συνεπώς, η επιβολή capital controls, άμεσα, αποτελεί μονόδρομο ακόμη και αν ο Ταγίπ Ερντογάν αποφασίσει να μην προσφύγει στο ΔΝΤ, σενάριο που όσο περνάει ο καιρός και η κατάσταση δεν αντιστρέφεται ενισχύεται.

Ο Τούρκος πρόεδρος πριν από μερικές ημέρες κατέθεσε, μάλιστα, αίτηση για την ένταξη στον μηχανισμό των BRICS, όπου όμως θα δυσκολευτεί να βρει πρόσφορο έδαφος, καθώς πλην του Βάντιμιρ Πούτιν οι ηγέτες της Βραζιλίας, της Κίνας και της Ινδίας έχουν λάβει αποστάσεις από τους χειρισμούς του Ερντογάν, ενώ έχουν και χρονίζοντα διμερή ζητήματα. Η πρωτοβουλία του Ταγίπ Ερντογάν, υπ αυτό το κλίμα και χωρίς τις απαραίτητες προϋποθέσεις αποτελεί μια ακόμη σπασμωδική κίνηση για επίδειξη στο εσωτερικό, ενώ τα μηνύματα που εκπέμπονται διεθνώς επιβεβαιώνουν τη δεινή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η τουρκική οικονομία.

Μέχρι πότε

Σύμφωνα με το Bloomberg οι δύο μεγάλες τουρκικές τράπεζες μπορούν ακόμα να δανείζονται από τις αγορές, αλλά η φύση της τρέχουσας κρίσης εγείρει το ενδεχόμενο μιας νέας σειράς εξωτερικών κραδασμών, κυρίως από τις Η.Π.Α., καθώς η συνέχιση των σχέσεων με το Ιράν μετά τις κυρώσεις μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταστήσει την Τουρκία αποδιοπομπαίο τράγο και παράδειγμα ώστε να “συμμορφωθεί” η Ευρώπη. Σε ένα τέτοιο σενάριο η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιβάλλει νέες, ευρέως φάσματος, κυρώσεις, εξωθώντας την Τουρκία σε ουσιαστική απομόνωση.

Ακόμη και αν οι ξένες τράπεζες συνεχίσουν να δανείζουν τις τουρκικές το κόστος θα αυξηθεί και η πρόσβαση στις αγορές αρχίζει σταδιακά να περιορίζεται, καθώς ο φόβος νέων κυρώσεων και capital controls καθιστά το ρίσκο απαγορευτικό.


Τις εξελίξεις θα μπορούσε να επιταχύνει η επιβολή κυρώσεων στις τουρκικές τράπεζες, που θα ισοδυναμούσε με χρηματοοικονομική καραντίνα, επιβάλλοντας de facto κατάσταση επιλεκτικής στάσης πληρωμών. Σε αυτή τη φάση, ακόμα και κλιμάκωση της ρητορικής αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ ή την ΕΕ θα ήταν καταστροφική για την Τουρκία, καθώς θα αποτελούσε ένδειξη επιδείνωσης και θα ενίσχυε την πιθανότητα κυρώσεων, παράγοντας σχεδόν ανάλογο ρίσκο με την επιβολή τους.


Συνεπώς, η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάικ Πομπέο ότι «ο χρόνος για την Τουρκία έχει τελειώσει» σχετικά με την προθεσμία απελευθέρωσης του πάστορα Μπράνσον, επιδέχεται πολλαπλών ερμηνειών.

Εν συνεχεία -και μετά την επιβολή κυρώσεων εις βάρος δύο Τούρκων υπουργών- οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την επανεξέταση συμφωνίας αδασμολόγητου διμερούς εμπορίου για προϊόντα ύψους 1,7 δισ., κίνηση που ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δείξει ότι έχει αναστολές να κάνει.

Η πτώση του τραπεζικού δείκτη κατά 35% από τις αρχές του έτους δείχνει ότι οι σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την προοπτική των τραπεζών έχουν ήδη αποτιμηθεί, ενώ ο δείκτης Borsa Istanbul 100 Index την ίδια περίοδο έχει υποχωρήσει 18%.
TRYUSD Chart
Εν τω μεταξύ, η λίρα υποχώρησε μέχρι και 6,3% τη Δευτέρα υπό το βάρος ανησυχιών για τις εντάσεις με τις ΗΠΑ, ενώ παρουσίασε ενδείξεις ανάκαμψης την Τρίτη, μετά την ανακοίνωση της αποστολής κλιμακίου για διαπραγματεύσεις στις ΗΠΑ. Το Bloomberg κατατάσσει την Τουρκία ως τη δεύτερη χειρότερη οικονομία, μεταξύ των αναδυόμενων το 2018, ενώ η πρώτη που είναι η Αργεντινή έχει ήδη προσφύγει στο ΔΝΤ, υπογράφοντας Μνημόνιο έως 50 δισ. δολάρια.

Διευθυντής Πληροφοριών στο Crisis Monitor και επικεφαλής του συντονιστικού συμβουλίου της Crisis Zone, δημοσιογράφος, με ειδίκευση στα οικονομικά, τραπεζικά και διεθνή θέματα. Συνδέοντας τις κουκίδες μπορούμε να καταλήξουμε σε αποτελέσματα, αν δεν τις συνδέσουμε θα παραμείνουμε στο σκοτάδι. Εχει διατελέσει σε επιτελικές θέσεις σε αρκετά ακόμα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα.