Προβληματισμό και ανησυχία για τις προεκτάσεις και τον αντίκτυπο στο νομικό και διπλωματικό status quo της δυνητικής ελληνικής υφαλοκρηπίδας Νότια της Κρήτης, στέλνει η ανακοίνωση ερευνών για υδρογονάνθρακες από τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Στην πραγματικότητα, η προσεκτική ανάγνωση του πλαισίου της ανακοίνωσης ευθυγραμμίζει την ελληνική εξωτερική και ενεργειακή πολιτική… αλλά βορειότερα. Έτσι, επιχειρείται να δημιουργηθεί η αίσθηση προσπάθειας αποφυγής μονομερών ενεργειών σε διαφιλονικούμενες περιοχές, υπαναχωρώντας από τα όρια του νόμου Μανιάτη, μετά από σύγκρουση των νομικών υπηρεσιών ΥΠΕΞ-ΥΠΕΝ και παρέμβαση του Μαξίμου.
Το παρασκήνιο της εξαγγελίας του Έλληνα πρωθυπουργού για έρευνες από την ExxonMobil και τα ΕΛΠΕ σε δύο οικόπεδα, σκιαγραφεί στην Καθημερινή ο Βασίλης Νέδος. Από ένα άρτιο -από όλες τις πλευρές- ρεπορτάζ, αποκρυπτογραφείται η λογική που καθοδήγησε τον τελικό προσδιορισμό των περιοχών που διεξαχθούν οι έρευνες καθώς και ρόλος ξένων δυνάμεων.
Άμεσα προκύπτει μια σύγκρουση μεταξύ υπουργείου Εξωτερικών και Ενέργειας για τον προσδιορισμό των πεδίων ερευνών, με το Μαξίμου να υιοθετεί την πρόταση της νομικής υπηρεσίας του ΥΠΕΞ, αφού άλλωστε αυτή είχε διαμορφωθεί επί ημερών της Μάνιας Τελαλιάν, η οποία μετακόμισε στο γραφείο του πρωθυπουργού.
Η στρατηγική του Μαξίμου
Από τις διατυπώσεις καθίσταται σαφές ότι η ελληνική κυβέρνηση εμφορούνταν από ένα περίπλοκο νομικό, διπλωματικό και πολιτικό σκεπτικό:
- Πρώτα να κατοχυρώσει το μίνιμουμ των δικαιωμάτων της στην περιοχή, με διεθνή στήριξη -και άρα έμμεση αναγνώριση- ώστε να προλάβει ενέργειες από τη Λιβύη.
- Παράλληλα, να μην προκαλέσει την Τουρκία, αλλά να αποδείξει ότι δεν κινείται επιθετικά, κατοχυρώνοντας -πιθανώς αμφισβητούμενες- περιοχές, αλλά παθητικά, δείχνοντας πρόθεση αποφυγής μονομερών ενεργειών.
- Όλα αυτά βέβαια, με στόχο να παγώσει το θέμα έως τις εκλογές και να μην τροφοδοτηθούν εντάσεις κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου σε Ελλάδα και Τουρκία, από τις οποίες θα ήταν δύσκολο να βρεθεί διέξοδος σε μια τέτοια περίοδο.
Βήμα, βήμα… εξερεύνηση
Στο πλαίσιο της στρατηγικής αποτροπής εδραίωσης και γέννησης τετελεσμένων από το τουρκολιβυκό μνημόνιο εντάσσεται η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να ξεπαγώσει το πρόγραμμα ερευνών για υδρογονάνθρακες, παίζοντας το χαρτί των διεθνών συνεργασιών, ώστε να εμπεδωθεί πλαίσιο προστασίας στη βάση της διεθνούς έμπρακτης αναγνώρισης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, από την ευρύτερη περιοχή θα διέλθει και το γαλλικό αεροπλανοφόρο Charles De Gaulle, το οποίο θα πραγματοποιήσει και συνεκπαίδευση με ελληνικές μονάδες επιφανείας. Οι κινήσεις αυτές προωθούνται από την Αθήνα ως υποστήριξη των ελληνικών θέσεων στην περιοχή, οι οποίες ωστόσο δεν έχουν αποκωδικοποιηθεί.
Το παρασκήνιο
Ειδικότερα, όπως αναφέρει και η Καθημερινή η ανακοίνωση της έναρξης ερευνών σε τμήματα της δυνητικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της Ελλάδας στα νοτιοδυτικά Πελοποννήσου και Κρήτης από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, στις αρχές της εβδομάδας που πέρασε, έγινε έπειτα από ένα έντονο διπλωματικό παρασκήνιο. Η εφημερίδα αναφέρει ότι μείζον ζήτημα για την Αθήνα αποτελεί η προσπάθεια να αποφευχθούν πιθανές χειρότερες εξελίξεις στο πεδίο που αφορά τις παρενέργειες του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Για την ελληνική κυβέρνηση στόχος είναι η εμπέδωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων που απορρέουν από την ΑΟΖ πριν από τις αντίστοιχες κινήσεις της κυβέρνησης της Λιβύης. Γι’ αυτό και ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας μετέβη στην Αίγυπτο προσπαθώντας να εξασφαλίσει το καλώς έχειν από το Κάιρο, ώστε να προχωρήσει σε συγκεκριμένα βήματα για να ανακόψει την τουρκική στρατηγική δημιουργίας τετελεσμένων μέσω του πειθαναγκασμού της κυβέρνησης της διαιρεμένης Λιβύης.
Ο φόβος φυλάει τα έρμα
Μάλιστα, στην Αθήνα φοβούνται ότι η κυβέρνηση της Τρίπολης, θα καταθέσει συντεταγμένες εξωτερικών ορίων υφαλοκρηπίδας στον ΟΗΕ είτε θα ζητήσει έρευνες σε σημεία της υποτιθέμενης ΑΟΖ της από την Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων (ΤΡΑΟ).
Leverage….
Σε διπλωματικό επίπεδο, η Αθήνα ζητά από ΗΠΑ και Αίγυπτο να πιέσουν τη Λιβύη να συζητήσει με την Ελλάδα για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, υπονομεύοντας τη συμφωνία που έχει με την Άγκυρα. Πολιτικά, η Αθήνα επιμένει ότι η συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης είναι αβάσιμη. Η Τουρκία, όμως, κινείται σταθερά στην κατεύθυνση της δημιουργίας πολιτικής βάσης και επιχειρησιακών τετελεσμένων, η αντιστροφή ή ματαίωση των οποίων θα αποτελέσει θέμα στις διαπραγματεύσεις, οδηγώντας ενδεχομένως σε συμφωνία αντίστοιχη της Μαδρίτης για την ανατολική Μεσόγειο.
Υποσημειώσεις
Οι ΗΠΑ, γι αυτό το λόγο επιτρέπουν τις έρευνες της ExxonMobil, χωρίς αυτό να σημαίνει έναρξη και διαδικασιών εξόρυξης, αλλά ως μέσο ανάσχεσης ανατροπής του status quo στην περιοχή. Βασικό ζητούμενο για την ελληνική κυβέρνηση, άλλωστε, είναι να παγώσουν οι εξελίξεις μέχρι τις εκλογές, καθώς νωρίτερα θεωρείται αδύνατη η έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Το ζήτημα του ενδιαφέροντος ήταν δεδομένο. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα ήταν η οριοθέτηση των περιοχών ερευνών της ExxonMobil. Και τούτο διότι οι περιοχές που είχαν οριοθετηθεί στο παρελθόν δεν ήταν ακριβείς καθώς βασίστηκαν στις ρυθμίσεις του νόμου Μανιάτη, ο οποίος –ελλείψει συμφωνίας Ελλάδας – Λιβύης για την ΑΟΖ– είχε συνταχθεί με γενική παραδοχή τη μέση γραμμή Κρήτης – Λιβύης.
Νυχοπατάει η Ελλάδα
Οι κινήσεις της Ελλάδας μέχρι τώρα δεν παραβιάζουν κάποια δυνητικά κυριαρχικά δικαιώματα της Λιβύης, ωστόσο πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως η κυβέρνηση της Τρίπολης, για να προλάβει τα επόμενα βήματα της Αθήνας και να δημιουργήσει τετελεσμένα στην περιοχή για μια μελλοντική διαπραγμάτευση, έχει τη δυνατότητα να καλέσει την Αγκυρα να στείλει σεισμογραφικό σκάφος και να ξεκινήσει έρευνες σε περιοχή όπου εκτείνεται η «δυνητική ελληνική υφαλοκρηπίδα» που η Λιβύη θεωρεί ως περιοχή όπου εκτείνεται η δική της υφαλοκρηπίδα. Τα τουρκικά ερευνητικά πλοία ή και γεωτρύπανα μπορούν να κατευθυνθούν στην περιοχή βάσει της συμφωνίας που έχουν υπογράψει οι δύο χώρες.
