Επιπλοκές σε περιφερειακό πολιτικό επίπεδο προκαλεί ήδη η ανακοίνωση της τριμερούς γεωστρατηγικής συνεργασίας AUKUS που στόχο έχει την αναβάθμιση των αμυντικών δυνατοτήτων της Αυστραλίας, με την παραγωγή και προμήθεια πυρηνοκίνητων υποβρυχίων και τεχνολογιών αιχμής στον τομέα του cyber.
Η Νέα Ζηλανδία αποφάσισε να κατατάξει απριόρι στην κατηγορία πυρηνικών όπλων τα πυρηνοκίνητα υποβρύχια που πρόκειται να αποκτήσει η Αυστραλία, με την πρωθυπουργό της χώρας Τζασίντα Άντερν να προαναγγέλλει την απαγόρευση εισόδου των υποβρυχίων αυτών όποτε καταστούν επιχειρησιακά.
Το σχήμα AUKUS που ανακοίνωσαν οι ηγέτες της Αυστραλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ είναι προδήλως κατώτερο από τη Five Eyes Alliance, η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο για την ασφάλεια στην Ασία. Η διαφορά της νεότερης δομής είναι τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά που της αποδίδονται, καθώς είναι περισσότερο αμυντική και λιγότερο ασφαλείας. Αυτό σημαίνει ότι εστιάζει στην ανάπτυξη επιχειρησιακής ωριμότητας και αμυντικών δυνατοτήτων. Η Five Eyes, από την άλλη πλευρά, βασίζεται στη συλλογή και διαχείριση πληροφοριών, ενώ διαθέτει πολύ περιορισμένο επιχειρησιακό βραχίονα.
Η AUKUS στόχο έχει την ανάδειξη της Αυστραλίας σε γεωπολιτικό παίχτη και περιφερειακή υπερδύναμη για τον σχηματισμό δομής ανάσχεσης της κινεζικής επεκτατικότητας και ηγεμονίας. Σε πρώτη φάση όμως επιτυγχάνει να αυξήσει τα επίπεδα γεωπολιτικού κινδύνου διεθνώς, καθώς εκλαμβάνεται ως προβοκάτσια από την Κίνα και ενδεχομένως και από άλλες χώρες της περιοχής. Ως προοίμιο αντίδρασης της Κίνας στην συμφωνία αυτή θα μπορούσε άλλωστε να εμηνευτούν και οι νέες πυρηνικές δομικές που πραγματοποίησε η Βόρεια Κορέα..
Δηλώσεις Άντερν
Η Νέα Ζηλανδία θα διατηρήσει την απαγόρευση εισόδου πυρηνικών πλοίων στα χωρικά της ύδατα, καθώς η Αυστραλία, στενός της σύμμαχος, αποφάσισε να αναπτύξει στόλο πυρηνικών υποβρυχίων, δήλωσε σήμερα η πρωθυπουργός Τζασίντα Άρντερν.
«Η θέση της Νέας Ζηλανδίας αναφορικά με την απαγόρευση πυρηνικών πλοίων στα ύδατά της παραμένει αμετάβλητη»,
ανέφερε η Άρντερν σε ανακοίνωσή της.
Η τοποθέτηση της πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας αν και επιχειρείται να ερμηνευτεί ως τυπική, εν τούτοις είναι βαθιά γεωπολιτική και εκπέμπει μηνύματα ισχυρά που δεν είναι ακόμη σαφές σε ποιό βαθμό ήταν αναμενόμενα από τους εταίρους της στην Five Eyes Alliance. Αυστραλία, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ συμμετέχουν από κοινού στην συγκεκριμένη συμμαχία οι δραστηριότητες της οποίας διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα ευρύ δίκτυ κατασκοπείας συλλογής στοιχείων στην Ασία, το οποίο αποτελεί κρίσιμο κομμάτι για την δομή πληροφοριών και ασφαλείας των ΗΠΑ και της κάθε χώρας ξεχωριστά. Πρόκειται για το αντίστοιχο του Echelon και κατά πολλούς πολύ ανώτερό του επιχειρησιακά.
Τούτων δοθέντων, η επιλογή της Τζασίντα Άντερν να τοποθετηθεί απριόρι και δημοσίως για την στάση που θα τηρήσει η χώρα της απέναντι σε τρεις χώρες με τις οποίες μοιράζεται κοινές δομές πληροφοριών και ασφάλειας, αποτελεί ζήτημα πρώτου μεγέθους το οποίο δεν μπορεί να παραβλεφθεί. Ουδείς γνωρίζει, όμως, σε αυτή τη φάση τί πραγματικά συμβαίνει στις πολυμερείς σχέσεις.
Το παρασκήνιο
Τα σενάρια είναι πολλά: Η Νέα Ζηλανδία θα μπορούσε να είναι ενοχλημένη ή να είχε αντιδράσει. Η υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Νανάια Μαχούτα, κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους έχει επανειλημμένα δώσει έμφαση στην «ανεξάρτητη» και «βασισμένη στις αξίες» εξωτερική πολιτική. Τον Απρίλιο, η υπουργός προκάλεσε αναταραχή με δηλώσεις, στις οποίες ανέφερε ότι η Νέα Ζηλανδία ένιωθε «άβολα με την επέκταση των αρμοδιοτήτων της Five Eye Alliance», μια παρατήρηση που ορισμένοι θεώρησαν ως μετατόπιση από αυτήν τη συμμαχία. Στην Κίνα, μάλιστα, τα κρατικά media επιχείρησαν να προβάλλουν τις συγκεκριμένες δηλώσεις ως προοίμιο απομάκρυνσης της Νέας Ζηλανδίας από την FVEY.
Τον Μάιο, η Μαχούτα επανήλθε δηλώνοντας στη Gurdian ότι η Νέα Ζηλανδία εκτιμά τη Five Eyes Alliance.
«Είναι ένα πλαίσιο ασφάλειας και πληροφοριών από το οποίο μπορούμε να συνεργαστούμε με αξιόπιστους συμμάχους σε αυτά τα συγκεκριμένα θέματα. Αλλά… δεν χρειαζόμαστε τα Πέντε Μάτια για να εκφράσουμε πού βρισκόμαστε στα ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Υπό τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η AUKUS είναι πολύ πιθανό οι δηλώσεις της Μαχούτα να αποτελούσαν δημόσια απάντηση σε παρασκηνιακές πιέσεις που δεχόταν από τους συμμάχους της στην FVEY για να συμμετάσχει στη νέα δομή ή να αποδεχθεί διεύρυνση του πλαισίου της υφιστάμενης. Κατ’ επέκταση, η απουσία του Καναδά από το νέο πακέτο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως διαφωνία του Τορόντο με την Ουάσιγκτον για τον τρόπο χειρισμού της Κίνας.
Η αποτυχίες…
Συμπερασματικά, εφόσον οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να επεκτείνουν το “βεληνεκές” της FVEY αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν νέα δομή. Αυτό όμως αποτελεί υποβάθμιση της αμερικανικής σφαίρας επιρροής και η αιφνιδιαστική ανακοίνωσή της AUKUS αποτελεί ένδειξη εσωτερικών πιέσεων και γεωπολιτικών ανασφαλειών, οι οποίες ακόμα κι αν δεν είναι ορατές δια γυμνού οφθαλμού, είναι αρκετά έντονες.
Ο Καναδάς και η Νέα Ζηλανδία είχαν ομοιότητες στον προσανατολισμό τους προς το Πεκίνο-καταδικάζοντας τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε συγκεκριμένα θέματα κατά περίπτωση, αλλά αποφεύγοντας τις ισχυρές δηλώσεις για τη χώρα ευρύτερα.
Λίγο καιρό πριν στην Ασία είχε ταξιδέψει εκτάκτως η αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Καμάλα Χάρις, η οποία είχε επίσης μια μεγάλη διπλωματική ήττα, όταν αναγκάστηκε να καθυστερήσει την μετάβασή της στο Βιετνάμ, μετά από φήμες για περιστατικό αντίστοιχο της “νόσου των πρεσβειών”, δίνοντας χρόνο για εμβόλημη συνάντηση του πρέσβη της Κίνας με τον πρωθυπουργό του Βιετνάμ. Έτσι, λίγο πριν τη συνάντηση της Καμάλα Χάρις ο πρωθυπουργός του Βιετνάμ δήλωσε ότι γεωπολιτικά η χώρα του θα παραμείνει ουδέτερη.
Μετά από την ανακοίνωση του AUKUS τα φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους περιστατικά αποκτούν διαφορετικό νόημα. Έτσι, οι δηλώσεις Μπάιντεν ότι το σχήμα AUKUS δεν είναι περιοριστικό αλλά συμπεριληπτικό αποτελεί μήνυμα σε όσους σε πρώτη φάση αρνήθηκαν.
