Ερωτηματικά και ανησυχία στα Βαλκάνια και σε παραδοσιακούς συμμάχους εμπνέει η ανανεωμένη δυναμική που επιχειρεί να εμφυσήσει στη βαλκανική παρουσία η ελληνική κυβέρνηση. Ο Νίκος Δένδιας βρέθηκε την Παρασκευή impromptu στο Κόσοβο, αναβαθμίζοντας το επίπεδο της πρωτοβουλίας από την ίδρυση εμπορικού γραφείου σε πολιτική πολυεπίπεδης ενίσχυσης των διμερών σχέσεων.
Ανησυχία στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και ιδιαίτερα στη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία δημιουργεί το ανανεωμένο και αναβαθμισμένο ενδιαφέρον της Ελλάδας για το Κόσοβο, όπως αυτό αποτυπώνεται από την επίσκεψη και τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια, συνοδευόμενου από τον υφυπουργό Κώστα Φραγκογιάννη αρμόδιο για την οικονομική διπλωματία.
Η προσπάθεια της Αθήνας να ενισχύσει τις διμερείς σχέσεις με την Πρίστινα είχε διαφανεί από την αναβάθμιση του καθεστώτος του γραφείου εμπορικής αντιπροσώπευσης του Κοσόβου που λειτουργεί στην Αθήνα με τη δυνατότητα να συζητάει και επί πολιτικών ζητημάτων σε επίπεδο διευθύνσεων του υπουργείου Εξωτερικών. Η Σερβία είχε, ήδη από τις 26 Μαΐου, διακοινώσει την ανησυχία της για τη δυναμική των σχέσεων Ελλάδας – Κοσόβου και μάλιστα στο υψηλότερο επίπεδο, δια στόματος του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Τις ανησυχίες που διατύπωσε ο Βούτσιτς στο TV Pink στις 26 Μαΐου μετέφερε στην Αθήνα υπηρεσιακά ο Έλληνας πρέσβης στο Βελιγράδι, Γιώργος Διακοφωτάκης. Όπως φαίνεται -εκ του αποτελέσματος- η προειδοποίηση είτε αγνοήθηκε, είτε υποβαθμίστηκε. Το πιθανότερο σενάριο είναι το δεύτερο, καθώς τα κλιμάκια της ΕΥΠ δεν εστιάζουν στην αποκωδικοποίηση της κατάστασης στη Σερβία και αντιμετωπίζουν τον Βούτσιτς με τα ίδια φίλτρα μέσα από τα οποία “διαβάζουν” τον Ράμα.
Η προβληθείσα ως “διεύρυνση των διμερών σχέσεων Ελλάδας-“ανεξαρτήτου” Κοσσυφοπεδίου στην ουσία αποτελεί μία ενδιάμεση βαθμίδα διπλωματικών σχέσεων όπου το εν λόγω γραφείο δεν θα έχει πρόσβαση στην ιεραρχία του υπουργείου (υπουργός, υφυπουργός, γενικός γραμματέας, πολιτικός διευθυντής), ούτε και θα μπορεί να χρησιμοποιεί τα σύμβολα και τη σημαία του Κοσόβου.
Αιφνίδια αλλαγή
Έτσι, ο αρχικός σχεδιασμός για την επίσκεψη του υφυπουργού Οικονομικής Διπλωματίας Κώστα Φραγκογιάννη, διαφοροποιήθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Τον φόρτο εργασίας για την έγκαιρη παραγωγή των συναντήσεων του Νίκου Δένδια ανέλαβε το διπλωματικό του γραφείο και όχι η ομάδα προπαρασκευής της επίσκεψης του Κώστα Φραγκογιάννη.
Η κίνηση αυτή από μόνη της θα μπορούσε να αποτελέσει παράγοντα αποσταθεροποίησης, ιδιαίτερα στις διμερείς σχέσεις της Ελλάδας με τη Σερβία. Η ελληνική κυβέρνηση όμως δεν έμεινε εκεί, ο Νίκος Δένδιας πέρα από τον συμβολισμό της παρουσίας του και τη βαρύτητα που έδωσαν οι συναντήσεις του με το υψηλό πολιτικό πολιτικό προσωπικό του Κόσοβου, ανακοίνωσε την αναβάθμιση του εμπορικού γραφείο σε Γραφείο Συμφερόντων Κοσόβου.
Η κίνηση αυτή αποτελεί μία ηχηρή παραχώρηση στα αιτήματα μέρους της διεθνούς κοινότητας (κυρίως Γερμανίας και ΗΠΑ) με αντάλλαγμα ίσως την οικονομική ενίσχυση μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης ή/και την (επιθυμητή) στήριξη των ΗΠΑ στα ελληνοτουρκικά και κάποιες δράσεις οικονομικής συνεργασίας.
Το έθαψαν τα media
Προσπαθώντας να αντισταθμίσουν την μεγάλη βαρύτητα της επίσκεψης του Νίκου Δένδια και των ενεργειών, τόσο η ελληνική πλευρά όσο οι Κοσοβάροι απέφυγαν την αποκαλυπτική δημοσιότητα και ενέμειναν στις τετριμμένες δηλώσεις για την ευρωπαϊκή προοπτική των δυτικών Βαλκανίων.
Αντίδραση…
Η ανανεωμένη ώθηση που δίνει η Ελλάδα στην πρωτοβουλία για τα Βαλκάνια, φαίνεται ότι απορρέει από την αλλαγή της πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή και την ευθυγράμμιση ΗΠΑ-ΕΕ. Υπ αυτό το πρίσμα οι χώρες της περιοχής αναμένουν λελογισμένη αναδιάταξη ισορροπιών στο πλαίσιο της επαναξιολόγησης των διμερών σχέσεων.
Χρονικά, η ένταση ανεβαίνει τώρα ενόψει της συνάντησης Μπάιντεν – Πούτιν και των Συνόδων Κορυφής σε NATO και ΕΕ και της ανάγκης η ατζέντα να φανεί ρεαλιστική και σε διαδικασία υλοποίησης.
Για το λόγο αυτό ο Νίκος Δένδιας στις δηλώσεις του από την Πρίστινα αναφέρθηκε στο καθεστώς του state neutral. Αυτό όμως αποτελεί και μια προφανή και επιβεβαιωμένη αντίφαση που καθιστά τις υπόλοιπες αναφορές προφάσεις εν αμαρτίαις.
Έτσι φαίνεται ότι εκλαμβάνει η Σερβία την αλλαγή στάσης της Ελλάδας προς το Κόσοβο. Η Σερβία, όπως δήλωσε ο Βούτσιτς, έχει λάβει διαβεβαιώσεις ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το Κόσοβο. Δεν παύει όμως να βιώνει τις ελληνικές κινήσεις ως πίεση και αμφισβήτηση της στάσης του Βελιγραδίου. Κατ επέκταση, το Βελιγράδι αναμένεται να απαντήσει. Συνήθως, η Σερβία απαντά με αυξημένη οξύτητα και σε αντίστοιχους τομείς. Στο παρελθόν, ο Βούτσιτς είχε προειδοποιήσει για αντίποινα στο επίπεδο της Βόρειας Μακεδονίας, αυτό δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ανάληψης πρωτοβουλίας και ως προς την Τουρκία που αποτελεί πάγια εταίρο με διάθεση ενίσχυσης του αποτυπώματός της στα Βαλκάνια.
Το πλαίσιο αναφοράς
Η επίσκεψη του Νίκου Δένδια στο Κόσοβο ακολουθεί κατά πόδας την κοινή επίσκεψη των απεσταλμένων των ΗΠΑ και της ΕΕ στην Πρίστινα. Οι Μάθιου Πάλμερ και Μίροσλαβ Λάτζκακ συναντήθηκαν με όλους τους πολιτικούς παράγοντες της χώρας αποκομίζοντας μια αρκετά σαφή εικόνα των διαθέσεων και των περιθωρίων για την επανέναρξη του διαλόγου.
Μάλιστα οι επιτετραμμένοι από τις ΗΠΑ και την ΕΕ σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού -θέλοντας να δείξουν ότι οι πολιτικές ταυτίζονται πλέον- περπάτησαν κάτω από κοινή ομπρέλα.
Η επίσκεψη Δένδια
Βάσει της ανακοίνωσης του υπουργείου Εξωτερικών πριν την αναχώρηση του Νίκου Δένδια και της νεότερης για το απαύγασμα της επίσκεψης στην Πρίστινα, προκύπτει αφενός ότι το ταξίδι υλοποιήθηκε ad hoc, χωρίς επαρκή ενημέρωση των εμπλεκομένων παραγόντων, ενώ επιχειρήθηκε η ανάληψη του ελέγχου του ελληνικού δικτύου πληροφοριών στην περιοχή.
Η ελλιπής ενημέρωση και προετοιμασία της επίσκεψης όμως, καθώς και η παντελής απουσία διαβουλεύσεων με όλες τις πλευρές, έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό στη σερβική πλευρά. Ενδεχόμενη αναζωπύρωση της δυσπιστίας στις σχέσεις με τη Σερβία, πάντως, θα μπορούσε να έχει πολυεπίπεδο αντίκτυπο τόσο σε εκκλησιαστικό επίπεδο, όσο και στα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό. Για τέτοιες επιπλοκές είχε άλλωστε προειδοποιήσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 2019.
Η Τουρκία στα Βαλκάνια
Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι χρονικά, η επίσκεψη του Νίκου Δένδια στην Πρίστινα ακολουθεί την επίσης impromptu ή μυστικά δρομολογημένη επίσκεψη του Έντι Ράμα στην Τουρκία με πολυμελή κυβερνητική αντιπροσωπεία, μετά από πρόσκληση του Ταγίπ Ερντογάν.
Αν και ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών έκανε μεγάλη προσπάθεια να καταδείξει τον πολυεπίπεδο χαρακτήρα της πρωτοβουλίας προσέγγισης και γενικότερα της ελληνικής παρέμβασης στα Δυτικά Βαλκάνια, τέτοιες δηλώσεις έχουν διαφορετικό αντίκτυπο.
Ο Νίκος Δένδιας επιχειρεί με τέτοιες πρωτοβουλίες να δείξει στην ΕΕ ότι η Ελλάδα μπορεί να αναλάβει το lifting του ευρωπαϊκού στίγματος, με στόχο τη διεύρυνση του γεωπολιτικού και γεωοικονομικού αποτυπώματος στην περιοχή. Η επιτυχία τέτοιων πρωτοβουλίών στα Βαλκάνια, όμως, κρίνεται σε βάθος χρόνου.
Πως αντιδρούν οι Βαλκάνιοι
Για τη Σερβία το άνοιγμα της Αθήνας στο Κόσοβο, χωρίς προγενέστερη προετοιμασία με το Βελιγράδι, εκλαμβάνεται ως συγκεκαλυμμένη απειλή. Οι Κοσοβάροι, που ζητούν μεγαλύτερη ενεργοποίηση των ΗΠΑ αντιλαμβάνονται την Ελλάδα ως έναν ακόμα δίαυλο προς την Ουάσιγκτον και μια ακόμη ψήφο στην ΕΕ για τη φιλελευθεροποίηση της βίζα. Για τον πολύπειρο Έντι Ράμα, οι κινήσεις της ελληνικής κυβέρνησης δεν έχουν αντίκτυπο καθώς δεν συνοδεύονται από ουσιαστικό στρατηγικό σχεδιασμό. Ο Ζόραν Ζάεφ έχει “κόψει καπίστρι”. Όπερ σημαίνει ότι δεν εμπιστεύεται ούτε στο ελάχιστο την ελληνική κυβέρνηση και απλά επιλέγει να επωφεληθεί από πρωτοβουλίες στο βαθμό που μπορεί, αγνοώντας το ευρύτερο πλαίσιο.
Οι κινήσεις της Ελλάδας στα δυτικά Βαλκάνια έχουν αντίκτυπο και στις προβληματικές ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Αν και ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Μπόικο Μπορίσοφ ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, σε προσωπικό και διπλωματικό επίπεδο απέχουν παρασάγγας. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός της Βουλγαρίας αντιμετωπίζει τον Μητσοτάκη με σκεπτικισμό, επιλέγοντας κατ’ επανάληψη να ταχθεί στο πλευρό του Ταγίπ Ερντογάν.
Ακόμα χειρότερη είναι η κατάσταση στη Βοσνία, όπου τόσο οι Σερβοβόσνιοι όσο και οι Βόσνιοι δεν έχουν διατηρήσει σχέσεις με την ελληνική κυβέρνηση. Η Ελλάδα, πλέον, δεν διαθέτει ερείσματα ούτε στο Μαυροβούνιο, το οποίο έχει ενταχθεί στο NATO και συνεχίζει να αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης για τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, ενώ παίζει καταλυτικό ρόλο σε πολλά ευρωπαϊκά project στην πειροχή.
Οι… ενοχές του Νίκου Δένδια
Το μήνυμα πως η Ελλάδα με συνέπεια, εδώ και δύο δεκαετίες, υποστηρίζει την ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ, έστειλε από την Πρίστινα ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας.
«Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη παραμένει σταθερή στη δέσμευση αυτή. Και έχουμε αναλάβει αρκετές πρωτοβουλίες προς τούτο»
επισήμανε ο Νίκος Δένδιας σε δήλωσή του μετά τη συνάντηση με την αναπληρώτρια πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών και Διασποράς, Ντονίκα Γκερβάλα-Σβαρζ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Δένδιας εξέφρασε τη σθεναρή υποστήριξη της χώρας μας για τη διοργάνωση της πρώτης διακυβερνητικής διάσκεψης με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, το συντομότερο δυνατό, ιδανικά μέσα σε αυτόν τον μήνα.
Η αγωνιώδης προσπάθεια εμπέδωσης δυναμικής στη διακυβερνητική διάσκεψη με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, ωστόσο, εκλαμβάνεται ως ενοχικό σύνδρομο, ιδιαίτερα μετά την εκτράχυνση των σχέσεων με τη Βόρεια Μακεδονία και τη “σφήνα” της Τουρκίας με την πρόσκληση του Ταγίπ Ερντογάν και τη διήμερη επίσκεψη του Έντι Ράμα στην Άγκυρα.
Τα Δυτικά Βαλκάνια
Τώρα και ενώ η Ελλάδα απέτυχε να παίξει ρόλο στο πλαίσιο της disaster diplomacy στην περιοχή, υπαναχωρώντας από τις υποσχέσεις για την αποστολή εμβολίων στη Βόρεια Μακεδονία, η Αθήνα επανέρχεται στο δόγμα της ευρωπαϊκής προοπτικής των δυτικών Βαλκανίων.
Στις δηλώσεις του στο Κόσοβο, το οποίο απέχει από την ένταξη στην ΕΕ έτη φωτός, ο Νίκος Δένδιας υπογράμμισε μεταξύ άλλων ότι η Ελλάδα διασφάλισε ότι το ζήτημα των Δυτικών Βαλκανίων παραμένει ψηλά στην ατζέντα της ΕΕ.
«Το κάνουμε αυτό, όχι από ίδιον όφελος, αλλά βάσει της σταθερής πεποίθησης ότι αυτή η περιοχή πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε σε άλλες δυνάμεις να υπονομεύσουν την εύθραυστη σταθερότητα της περιοχής μας, προσπαθώντας να δημιουργήσουν σφαίρες επιρροής ή να εδραιωθούν επικαλούμενοι πολιτιστικούς, ιστορικούς ή θρησκευτικούς συσχετισμούς. Με λίγα λόγια, πιστεύουμε ότι τα Δυτικά Βαλκάνια ανήκουν στην Ευρώπη και πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ΕΕ».
Οι σχέσεις με το Κόσοβο και το κόστος ευκαιρίας
Αναφερόμενος στην επίσκεψη στην Πρίστινα, επισήμανε πως υπογραμμίζει τη βούληση για περαιτέρω προώθηση των σχέσεων. Ειδικότερα, ο υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, εξηγώντας πως αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, σήμερα, συνοδεύεται από τον υφυπουργό Κώστα Φραγκογιάννη, ο οποίος είναι αρμόδιος για τις Διεθνείς Οικονομικές και Εμπορικές Σχέσεις, «από τον οποίο ζήτησα να ενεργήσει με στόχο πρακτικά σχετικά βήματα στις σχέσεις μας».
«Έχουμε ήδη σημαντική παρουσία εδώ, αλλά πιστεύουμε ότι υπάρχουν τεράστια περιθώρια για περαιτέρω ενίσχυσή της, καθώς και πολλοί τομείς με σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης. Αυτοί περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις υποδομές, τα γεωργικά προϊόντα και τις μεταφορές»
προσέθεσε.
Επιπλέον, υπογράμμισε, ανοίγεται ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας.
«Πιστεύουμε ότι ολόκληρα τα Δυτικά Βαλκάνια πρέπει να συνδεθούν με τον Διαδριατικό Αγωγό, μέσω διασυνδετήριων αγωγών φυσικού αερίου. Θα μπορούσαμε επίσης να παράσχουμε υποστήριξη και τεχνογνωσία για τη μείωση της εξάρτησης από τον λιγνίτη και την επέκταση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας»
σημείωσε.
Ο πολιτισμός ως εναλλακτικό όχημα
Ένας άλλος τομέας στον οποίο η Ελλάδα αποδίδει μεγάλη σημασία είναι οι πολιτιστικές σχέσεις, σημειώνοντας ότι υπάρχουν τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες.
Περαιτέρω, ανέφερε πως η Ελλάδα τάσσεται σταθερά υπέρ της ελευθέρωσης των θεωρήσεων των Κοσοβάρων, καθώς έχουν εκπληρωθεί τα κριτήρια που ορίζονται στον σχετικό οδικό χάρτη.
«Έχουμε ταχθεί ανοιχτά υπέρ αυτού στο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών [της ΕΕ] και θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε ως προς τα θέματα αυτά»
διαβεβαίωσε και προσέθεσε πως
«εκτιμούμε ιδιαιτέρως τις προσπάθειές σας στους τομείς του κράτους δικαίου, της δημόσιας διοίκησης και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, παρά την έλλειψη πόρων. Είμαστε εδώ για να σας βοηθήσουμε, αν το επιθυμείτε».
Στο πλαίσιο αυτό, εξέφρασε την εκτίμηση του για το έργο που επιτελεί η η «EULEX Kosovo», στην οποία υπηρετούν αρκετοί Έλληνες την περίοδο αυτή, τους οποίους συνάντησε στο τέλος της επίσκεψής του στην Πρίστινα. Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του στο Twitter, με τον κ. Φραγκογιάννη συναντήθηκε με Έλληνες υπαλλήλους οι οποίοι υπηρετούν σε διεθνείς οργανισμούς.
Status neutral ως προκάλυμμα
Ακολούθως, επισήμανε πως η Ελλάδα ακολουθεί μια εποικοδομητική προσέγγιση όσον αφορά το Κόσοβο, σύμφωνα με την ουδέτερη ως προς το καθεστώς “status neutral” προσέγγιση της ΕΕ και συμπλήρωσε απευθυνόμενος στην Ντονίκα Γκερβάλα-Σβαρζ:
«Λειτουργεί “Γραφείο Εμπορικών και Οικονομικών Υποθέσεων του Κοσόβου” στην Αθήνα από το 2019, αλλά όπως είχατε την καλοσύνη να σημειώσετε, πρόσφατα, προχωρήσαμε στην ενίσχυση της συνεργασίας και στη διευκόλυνση της λειτουργίας αυτού του Γραφείου, το οποίο αναβαθμίστηκε σε “Γραφείο Συμφερόντων του Κοσόβου στην Αθήνα”. Και ελπίζουμε ότι αυτό θα επιτρέψει στο Γραφείο να διευρύνει τις επαφές του με την Ελλάδα».
Διάλογος με τη… Σερβία και KFOR
Παράλληλα, ο Νίκος Δένδιας εξέφρασε την πλήρη υποστήριξή του στη συνέχιση του Διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας και απηύθυνε εκ νέου την παρότρυνση σε όλα τις εμπλεκόμενες πλευρές να εντείνουν τις προσπάθειές τους, προκειμένου να βρεθεί μια νομικά δεσμευτική και βιώσιμη λύση. Μια τέτοια λύση θα επιτύχει να σταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή, καθώς και να τη φέρει πιο κοντά στην ευρωπαϊκή οικογένεια, σημείωσε ο υπουργός Εξωτερικών και διατηρεί τακτική επαφή με τον Ειδικό Εκπρόσωπο της ΕΕ Μίροσλαβ Λάιτσακ. «Η Ελλάδα στηρίζει ενεργά όλες τις προσπάθειές του» διαμήνυσε.
Τέλος, υπογράμμισε τη δέσμευση της Ελλάδας στη μακροβιότερη επιχείρηση του ΝΑΤΟ, την KFOR, διαβεβαίωσε πως θα συνεχίσει να την υποστηρίζει για να εκπληρώνει την εντολή της με δίκαιο και αμερόληπτο τρόπο και προσέθεσε πως
«η θέση μας είναι ότι οιαδήποτε τυχόν τροποποίησή της θα πρέπει να έχει γνώμονα τις προϋποθέσεις και όχι ημερολογιακές παραμέτρους».
