Χαμηλού επιπέδου και τόνων ήταν η αντίδραση των ΗΠΑ στην απόφαση του Ταγίπ Ερντογάν να άρει τον μουσειακό χαρακτήρα της Αγιάς Σοφιάς και να τη μετατρέψει σε τζαμί.
Αν και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, είχε τοποθετηθεί απέναντι σε μια τέτοια απόφαση, απριόρι, εν τούτοις μετά την δημοσίευση της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Τουρκίας και το μπαράζ εξελίξεων που αυτή πυροδότησε, το State Department αρκέστηκε να απαντήσει δια της εκπροσώπου του σε ερωτήσεις των Ελλήνων δημοσιογράφων, Λένας Αργύρη, Μιχάλη Ιγνατίου και Πέτρου Κασφίκη, χωρίς να εκδώσει σχετική ανακοίνωση, αλλά στο πλαίσιο της ημερήσιας ενημέρωσης.
Η Μόργκαν Ορτέιγκους, απαντώντας σε ερώτηση των Ελλήνων ανταποκριτών στην Ουάσιγκτον, επισήμανε δύο παραμέτρους: Αφενός ότι η απόφαση του Ταγίπ Ερντογάν ήταν εντός της δικαιοδοσίας του και αφετέρου, ότι σημασία έχει η διατήρηση της ελεύθερης και προσβασιμότητας.
Ειδικότερα, η εκπρόσωπος του State Department είπε:
Είμαστε απογοητευμένοι από την απόφαση της Τουρκικής κυβέρνησης να αλλάξει το καθεστώς της Αγίας Σοφίας. Αυτό το κτίριο είναι ένα σημαντικό μέρος της ιστορικής κληρονομιάς της UNESCO «Ιστορικές τοποθεσίες της Κωνσταντινούπολης», σε αναγνώριση της πλούσιας πολυπολιτισμικής της ιστορίας.
για να καταλήξει επισημαίνοντας ότι:
«Κατανοούμε ότι η τουρκική κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στη διατήρηση της πρόσβασης στην Αγία Σοφία για όλους τους επισκέπτες και ανυπομονούμε να ακούσουμε τα σχέδιά της για να διασφαλίσει ότι θα παραμείνει προσβάσιμη χωρίς εμπόδια σε όλους».
Οι διατυπώσεις είναι εμφανώς πιο αδύναμες από τη δήλωση του Μάικ Πομπέο, καταδεικνύοντας είτε ότι δε υπήρχε η αντίστοιχη προετοιμασία, είτε ότι στο μεταξύ υπήρξε παρέμβαση του Λευκού Οίκου, που κατέβασε το προφίλ και τους τόνους.
Η απάντηση του State Department, διπλωματικά, είναι χαμηλότερη από την αρχική του τοποθέτηση, τόσο σε επίπεδο στελέχους, καθώς αρχικά είχε παρέμβει ο Μάικ Πομπέο, όσο και περιεχόμενο.
Οι ΗΠΑ, με άλλα λόγια, αποφεύγουν να αντιπαρατεθούν επ αυτού του θέματος, σε αυτή τη χρονική στιγμή με τον Ταγίπ Ερντογάν.
Εάν κλιμακωθούν οι πιέσεις από την ελληνική ομογένεια στις ΗΠΑ, δεν αποκλείεται να υπάρξει νέα αντίδραση από το State Department, η οποία όμως, πάλι, δεν θα αναφέρεται στην απόφαση, αλλά στο δεύτερο σκέλος που είναι η διασφάλιση της προσβασιμότητας. Αν αναβαθμιστεί και σε επίπεδο προσώπου, τότε μια νεότερη ανακοίνωση θα μπορούσε να περιλαμβάνει και τον διεθνή αντίκτυπο.
Αν οι ΗΠΑ επέλεγαν να στριμώξουν την Τουρκία, βέβαια, θα μπορούσαν να την υποβαθμίσουν στους σχετικούς δείκτες θρησκευτικών ελευθεριών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, ότι η Άγκυρα επέλεξε να εκδόσει τις σχετικές αποφάσεις με τη δημοσίευση της ετήσιας έκθεσης Θρησκευτικών Ελευθεριών του State Department, νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
