Το χαρτί μιας ακόμη προαναγγελθείσας διπλωματικής πρόκλησης στην Ανατολική Μεσόγειο παίζει η Τουρκία, εξαργυρώνοντας τη στήριξη που παρείχε στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης, έναντι των δυνάμεων του στρατηγού Χαφτάρ, και στο πλαίσιο της στρατηγικής διεκδίκησης δεσπόζουσας θέσεις στην εφαρμογή του γεωοικονομικού δόγματος των ΗΠΑ στην περιοχή.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι τώρα, η Τουρκία υπέγραψε με Μνημόνιο Κατανόησης και Συνεργασίας για τον προσδιορισμό ΑΟΖ και περιοχών διοικητικής αρμοδιότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, κίνηση αντίστοιχη με αυτή που έχουν πραγματοποιήσει Ελλάδα και Αίγυπτος.
Η συμφωνία που ανακοινώθηκε σε κύματα σήμερα, με τα ελληνικά media να την αναπαράγουν εντονότερα από τα τουρκικά. είχε προαναγγελθεί από τον Ιούλιο και ξεκίνησε να υλοποιείται στα τέλη Αυγούστου, πυροδοτώντας από τότε αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Παρ’ όλα αυτά η Άγκυρα επέμεινε στην πορεία που είχε χαράξει και υπέγραψε την προπαρασκευαστική αυτή συμφωνία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αντίστοιχη συμφωνία έχουν υπογράψει Ελλάδα και Αίγυπτος, στην οποία είχε αντιδράσει ο Ταγίπ Ερντογάν με τη φιλοκυβενρητική-εθνικιστική Γενί Σαφάκ να κάνει λόγο για στραγγαλισμό της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κινητικότητα στην ανατολική Μεσόγειο, πάντως, συνδέεται με τις εξελίξεις στα ενεργειακά της Ευρώπης, καθώς οι ΗΠΑ επιχειρούν να ελέγξουν τον ανατολικό ενεργειακό διάδρομο μέσω του East Med και των τερματικών σταθμών μεταφόρτωσης σε Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη καθώς και με τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας-Βουλγαρίας IGB. Συνεπώς, η παρέμβαση της Τουρκίας στην περιοχή επιχειρεί να διεμβολίσει τη δρομολογηθείσα εφαρμογή του γεωοικονομικού δόγματος των ΗΠΑ, το οποό έχειγεωοπολιτικές προεκτάσεις τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στα Βαλκάνια.
Στο πλαίσιο κλιμακούμενων αντιδράσεων, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών κάλεσε τον Τούρκο πρέσβη Αθήνα για εξηγήσεις, κίνηση που είχε ξανακάνει όταν η Άγκυρα άρχισε να κλιμακώνει-εργαλειοποιώντας τις προσφυγικές ροές.
Επίσης, δεν μπορεί να αγνοηθεί και το ανοιχτό μέτωπο ΗΠΑ-Τουρκίας με τους S-400, για το οποίο ο Ταγίπ Ερντογάν αναζητά χαρτί ικανό να αναγκάσει σε αναδίπλωση τον μηχανισμό του State Department και του Πενταγώνου, επιτρέποντας έτσι στον Ντόναλντ Τραμπ να υπαναχωρήσει και να διαπραγματευτεί υπό διαφορετικούς όρους.
Ταυτόχρονα η Τουρκία παίζει και το παιχνίδι της Ρωσίας υπονομεύοντας τον East Med και βοηθώντας τη Μόσχα να παγιώσει την ενεργειακή της κυριαρχία στην περιοχή, μέσω των πολλαπλών δικών της δικτύων, συμπεριλαμβανομένου και του Turk Stream, η λειτουργία του οποίου θα ξεκινήσει οσονούπω.
Η συμφωνία
Οι νέες συμφωνίες υπεγράφησαν στη διάρκεια συνάντησης χθες, Τετάρτη, στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα στον Tούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν και τον Φάγεζ αλ-Σάρατζ,τον επικεφαλής της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη την οποία υποστηρίζει η Άγκυρα εναντίον μιας αντίπαλης στρατιωτικής δύναμης που έχει τη βάση της στην ανατολική Λιβύη.
«Η συμφωνία (ασφαλείας) καθιερώνει εκπαιδευτική συνεργασία, διαρθρώνει το νομικό πλαίσιο και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των ενόπλων δυνάμεών μας»,
ανέφερε σε μήνυμά του στο Twitter o διευθυντής επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας Φαχρετίν Αλτούν.
«Θα συνεχίσουμε επίσης να υποστηρίζουμε μια πολιτική λύση για την οικοδόμηση μιας δημοκρατικής, σταθερής και ευημερούσας Λιβύης»,
πρόσθεσε.
Σε δήλωση που εκδόθηκε από το γραφείο του Αλτούν αναφέρεται πως οι δύο χώρες υπέγραψαν μνημόνιο συνεννόησης για τον «καθορισμό θαλάσσιων δικαιοδοσιών», που αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων των δύο χωρών βάσει του διεθνούς δικαίου.
Ο στόχος
Στόχος της κίνησης αυτής, η οποία παραβιάζει το δίκαιο της θάλασσας, το οποίο όμως η Άγκυρα δεν έχει ποτέ υπογράψει, είναι να διαμορφώσει επιδείξει στις ΗΠΑ ότι η Τουρκία παίζει καταλυτικό ρόλο στην περιοχή και να εξαναγκάσει την Ουάσιγκτον να την εντάξει στον ευρύτερο ενεργειακό και γεωοικονομικό σχεδιασμό στην περιοχή και μάλιστα αποδίδοντάς της θέση ισχύος.
Οι εξελίξεις αυτές, επίσης, δεν μπορούν να αποσυνδέονται από το Κυπριακό, το οποίο επηρεάζεται καθώς με τις κινήσεις αυτές η Τουρκία επιχειρεί να εξαναγκάσει τη διαλυμένη Λιβύη να δημιουργήσει διπλωματικό προηγούμενο, αρχικά αμφισβητώντας την κυπριακή ΑΟΖ και εν συνεχεία αναγνωρίζοντας ΑΟΖ του “Ψευδοκράτους” και συνεπώς νομιμοποιώντας την τουρκική εισβολή και αμφισβητώντας τις αποφάσεις του ΟΗΕ.
Στρατηγικά, η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, να ποδηγετήσει εξελίξεις και να επιβάλλει ρυθμό στην περιοχή, εκμεταλλευόμενη τη μεταβατική περίοδο την οποία διέρχεται το Ισραήλ, την απόσταση στις σχέσεις ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας, σε αυτή τη φάση και τη νωχελικότητα τόσο της ΕΕ όσο και μεμονωμένων χωρών,
Οι αντιδράσεις
Στα τεκταινόμενα αντέδρασε εκ νέου το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών εκδίδοντας ανακοίνωση με την οποία καταδεικνύει ότι οι κινήσεις της Άγκυρας κινούνται εκτός πλαισίου του διεθνούς δικαίου και του δικαίου της θάλασσας.
«Η υπογραφή μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης μνημονίου κατανόησης δεν μπορεί να παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών. Μία τέτοια ενέργεια θα παραβίαζε κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν θα παρήγε έννομα αποτελέσματα. Επιπλέον μία τέτοια ενέργεια δεν θα συμβάδιζε με την αρχή της καλής γειτονίας που θα πρέπει να διέπει τις σχέσεις μεταξύ γειτονικών χωρών».
αναφέρεται στην ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών.
Στη σκιά των νέων τουρκικών προκλήσεων που πλήττουν όχι μόνο την ακεραιότητα της Κύπρου αλλά και τα ελληνικά, αμερικανικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα η Κομισιόν αναμένεται να επαναφέρει το ζήτημα της υλοποίησης των κυρώσεων που έχουν αποφασιστεί, προσδιοριστεί και προετοιμαστεί μετά από εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Παράλληλα, πρωτοβουλίες αναλαμβάνουν Αθήνα και Λευκωσία για την πολιτική καταδίκη από την πλευρά της ΕΕ, αλλά και της Γαλλίας και Ιταλίας που διατηρούν ισχυρή θέση και επιρροή στην περιοχή, αν και η κυβέρνηση της Ρώμης παραμένει σε διαδικασία αναζήτησης βηματισμού. Η Γαλλία, στην οποία προσδοκά η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται επίσης να βρίσκεται σε διαδικασία επαναπροσδιορισμού προτεραιοτήτων στην Εξωτερική πολιτική και ως εκ τούτου θεωρείται απίθανο να αντιδράσει έγκαιρα και καταλυτικά σε αυτή τη φάση.
Τούτων δοθέντων, οι ελπίδες επικεντρώνονται στην Ισπανία, στην οποία ανήκει ο εισερχόμενος επικεφαλής της Ευρωπαϊκής διπλωματίας και αναζητά πεδίο επίδειξης ισχύος. Στην ευρύτερη περιοχή, η κινητικότητα της Άγκυρας συναντά την αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ, κορυφαίων και κομβικών συμμάχων των ΗΠΑ.
Ωστόσο, ενδεχόμενες αντιδράσεις από τις χώρες αυτές θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη στρατηγική διόγκωσης του ζητήματος που ακολουθεί η Άγκυρα, υπονομεύοντας περαιτέρω τη σταθερότητα στην περιοχή.
Διπλωματικά, η Άγκυρα επιχειρεί να ενοποιήσει τα ανοιχτά μέτωπα, στη βάση της μαξιμαλιστικής εξωτερικής πολιτικής που ακολουθεί.
Η τουρκική προκλητικότητα και επιθετικότητα που εκδηλώνεται στην κυπριακή ΑΟΖ ανάγκασε προσφάτως ENI και Total να παγώσουν τις έρευνες στο τεμάχιο 7, υπό την κάλυψη ότι θα εξερευνήσουν άλλο, αρχικά.
Το σκηνικό στη Λιβύη
Η Λιβύη είναι από το 2014 διαιρεμένη σε αντίπαλα στρατιωτικά και πολιτικά στρατόπεδα τα οποία έχουν την έδρα τους στην πρωτεύουσα Τρίπολη και στην ανατολική Λιβύη. Η κυβέρνηση Σάρατζ βρίσκεται σε σύγκρουση με τις δυνάμεις με επικεφαλής τον Χαλίφα Χάφταρ που έχουν την έδρα τους στην ανατολική Λιβύη.
Ο Χάφταρ ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των λιβυκών πετρελαιοπηγών και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, όμως τα πετρελαϊκά έσοδα ελέγχονται από την κεντρική τράπεζα στην Τρίπολη. Οι δύο αντίπαλες στρατιωτικές συμμαχίες αντιπαρατίθενται επίσης στα περίχωρα της πρωτεύουσας.
Τον Ιούνιο, ο Λιβυκός Εθνικός Στρατός (LNA) του Χάφταρ ανακοίνωσε πως διέκοψε όλες τις σχέσεις με την Τουρκία και πως όλες οι τουρκικές εμπορικές πτήσεις ή τα τουρκικά πλοία που προσπαθούν να φθάσουν στη Λιβύη θα αντιμετωπίζονται ως εχθρικά.
Η Άγκυρα έχει προμηθεύσει τον Σάρατζ με μη επανδρωμένα αεροπλάνα και με φορτηγά, ενώ ο LNA δέχεται υποστήριξη από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Αίγυπτο.
Η Ευρώπη αν και αναγνωρίζει την κυβέρνηση Σάρατζ εν τούτοις εμφανίζεται ιδιαίτερα νωχελική στην υποστήριξή της έναντι του Χαφτάρ και αυτό γιατί η Ουάσιγκτον φαίνεται να τον προτιμά, ενώ η Ρωσία δείχνει να ευθυγραμμίζεται με τις ΗΠΑ. Αμφότερες ΗΠΑ και Ρωσία μπλόκαραν ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας για χαλιναγώγηση του Χαφτάρ, δημιουργώντας την αίσθηση ότι τον στηρίζουν και τον καλύπτουν.
Η θέση της Ευρώπης στη Λιβύη έχει αποδυναμωθεί εξαιτίας χειρισμών της προηγούμενης κυβέρνησης της Ιταλίας, η οποία στο πλαίσιο στρατηγικής ανάσχεσης των προσφυγικών ροών εφάρμοζε ιδιαίτερα επιθετική πολιτική επιτήρησης συνόρων,
Σε αυτή τη φάση μόνο η Γαλλία διαθέτει διπλωματικό διαμέτρημα και ειδικό βάρος για να επηρεάσει τις εξελίξεις στη Λιβύη, δεν φαίνεται ωστόσο πρόθυμη να παρέμβει σε αυτή τη φάση, τουλάχιστον άμεσα.
